Ä°slam Aleminden
Bir sömürgeci düzeni yıkmak mümkün olabilir; ancak yerine halkın özgürlüğünü ve bağımsızlığını gerçek anlamda ön plana çıkaran yeni bir yapı inşa etmek hem çok daha zor hem de çok daha hayati önem taşımaktadır. Burkina Faso'da, Nijer'de ve Mali'de darbeyle iktidara gelen kadroların hiçbiri, halkın iradesine gerçekten alan açma yoluna gitmedi. Seçimi ertelemek, muhalefeti bastırmak ya da yabancı bir güçle yeni bir bağımlılık ilişkisi kurmak, yoksulluktan ve siyasi kırılganlıktan muzdarip bu coğrafyaları gerçek anlamda özgürleştirmeyecektir.
Bilindiği üzere son dönemde Mali'de askeri cunta yönetimine karşı silahlı milis güçleri önemli bir ilerleme kaydetti. Mali'deki bu gelişme farklı şekillerde yorumlandı ve bazı kesimlerde endişeye, bazı kesimlerde de ümide kapı açtı.
Ancak bugün Mali'de yaşanan hadiseler tamamen bu ülkeye münhasır olmadığı gibi sonuçlarının tesiri de sadece Mali'nin sınırları içinde kalmayacaktır. Bu açıdan biz bu hadiseleri biraz bölgesel boyutlarıyla ve biraz da geriden alarak tahlil etmek istiyoruz.
Batı Afrika'nın kalbinde, Sahara'nın güney sınırları boyunca uzanan Sahel kuşağında son yıllarda köklü bir dönüşüm yaşanmaktadır. Mali, Nijer ve Burkina Faso'dan oluşan bu üçlü, birbiri ardına gerçekleştirilen askeri darbelerle önce içeride bir dönüşüm gerçekleştirdi. Ardından yönelişlerini kökten dönüştürdü; en nihayetinde de 2023'te Sahel Devletleri İttifakı'nı, 2024'te ise bu yapının daha güçlü hali olan Sahel Devletleri Konfederasyonu'nu (AES) kurdu. Ancak bu dönüşümün gerçek anlamda bir kurtuluşa mı yoksa yeni bir bağımlılık düzenine mi kapı araladığı hususunun iyi tahlil edilmesi gerekir.
Sömürgecilikten Uzaktan Kumandalı Demokrasiye
Bu ülkelerin bugünkü durumunu anlamak için süreci 200 yıl geriye gidilerek değerlendirmek gerekir. Fransa, 19. yüzyılın sonlarından itibaren Mali ve Nijer başta olmak üzere Batı Afrika'yı siyasi ve ekonomik açıdan denetimi altına aldı. Fransa'nın bölgedeki varlığı 1960'lardaki resmi bağımsızlıkların ardından da fiilen sürdü. Sömürgeciler çekilirken geride işbirlikçi kadrolar, bağımlı ekonomik yapılar ve kendine bağlı askeri aygıtlar bıraktı. Kâğıt üzerinde bağımsız olan bu devletler, pratikte Paris'ten gelen talimatlara göre hareket eden yarı sömürge görünümünü uzun yıllar korudu.
Burada devreye giren mekanizma, çoğu zaman "uzaktan kumandalı demokrasi" olarak tanımlanabilecek bir düzendir. Batılı güçler, kendi çıkarlarına hizmet eden kadroların sandıktan çıkmasını sağladığı sürece demokrasiye destekçi görünmüş; ancak halkların bu hesaplara aykırı tercihler yapması halinde ya örtülü darbeleri desteklemiş ya da sivil muhalefet araçlarıyla söz konusu yönetimleri köşeye sıkıştırmışlardır.
Ancak Batı emperyalizmi Afrika'da kontrolü elinde tutmakta bazen de zorlanmıştır. Özellikle son dönemde dünyadaki farklı güç merkezlerinin bir hakimiyet yarışına girdiği muhtelif ülkelerde bir değişim süreci öne çıkmaktadır. Bu süreçte özellikle Batı Afrika ülkelerinde Batı emperyalizmi bir alan kaybı yaşarken Doğu emperyalizminin başını çeken Rusya ve Çin etki alanını genişletmeye çalışmaktadır. Ancak dikkat çeken bir vakıa onların da etki alanı kazanmaya çalışırken halkların bağımsız iradelerine başvurmak yerine orduların dayatmacı ve baskıcı güçlerinden yararlanmaya çalışmalarıdır.
Peş Peşe Darbelere Sahne Olan Üç Ülke
Burkina Faso, bağımsızlığından sonraki sekizinci darbesini 23 Ocak 2022'de yaşadı. Blaise Compaoré'nin 1987'den itibaren sürdürdüğü diktatörlük, 2014'te halkın isyanıyla son bulmuş; ancak geride bıraktığı paralel yapılanmalar 2015'te yeni bir darbeyle yönetimi yeniden ele geçirmişti. O tarihten itibaren seçimle gelen Roch Marc Christian Kaboré, IŞİD bağlantılı grupların ülkedeki yayılmasını engelleyememekle suçlandı. Kamuoyundaki hoşnutsuzluk birikimine ordu el attı ve önce Kaboré devrildi, ardından 2022 Eylül'ünde Yüzbaşı İbrahim Traoré bir darbe daha yaparak o cuntayı da iktidardan indirdi
Yazının Devamı İçin Abone Olmalısınız
